Na blogu Piaskownica AI często zadaję dwa pytania. Pierwsze to pragmatyczne „JAK?” (jak to działa, jak tego użyć sprytniej). Drugie, znacznie głębsze, to „CO BY BYŁO, GDYBY?”. Dziś zabieram Was w małą podróż w czasie, żebyśmy mogli przyjrzeć się temu drugiemu, a potem płynnie przejdziemy do naszej piaskownicowej Gry Złota Łopatka Twórcy (Twoje 20%), w którą możecie zagrać sami, z uczniami (lub własnymi dziećmi) jeszcze dziś po południu.
Co by było, gdyby nastał wiek obfitości?
Wyobraźcie sobie świat, w którym sztuczna inteligencja przejmuje na siebie absolutnie cały ciężar gromadzenia wiedzy i przetwarzania informacji. Świat, w którym wygenerowanie idealnego raportu, planu lekcji czy kodu programu zajmuje ułamek sekundy.
Tradycyjny, szkolny model wychowywania „Zdobywcy” – osoby nastawionej na rywalizację, kolekcjonowanie dyplomów za zapamiętane regułki i wyciskanie z siebie 200% efektywności – po prostu by się zawalił. No bo po co ścigać się z maszyną, która przeczytała cały Internet przed śniadaniem?
Kto w takim świecie osiągnąłby sukces i pełnię szczęścia? Zamiast robota, potrzebowalibyśmy kogoś o cechach… mistrza zen, artysty i wiecznego odkrywcy w jednym. Nazwijmy go Twórcą-Eksploratorem. Taki człowiek musiałby mieć zupełnie nowe, „ludzkie” oprogramowanie:
- Robiłby rzeczy dla samej frajdy (Osobowość autoteliczna): Przestalibyśmy uczyć się biologii po to, żeby „zdać i zapomnieć”. Twórca-Eksplorator spędzałby miesiąc na rzeźbieniu w drewnie albo zgłębianiu astrofizyki z czystej, dziecięcej ciekawości. Nauka znów stałaby się fascynującym placem zabaw, a nie fabryką ocen!
- Miałby żelazny kompas wewnętrzny: Kiedy AI wie, jaka dieta, praca i rozkład dnia są dla Ciebie statystycznie najlepsze, łatwo oddać jej kierownicę. Prawdziwy człowiek przyszłości potrafiłby powiedzieć: „Dzięki za optymalizację, drogi algorytmie, ale dziś zjadam pizzę i idę spać o 2:00, bo takie mam ludzkie widzimisię!”.
- Kochałby to, co niejasne: AI wypluwa twarde dane. My musielibyśmy zająć się sferą szarości: sztuką, etyką, filozofią i niuansami emocji, do których krzemowe procesory nie mają dostępu.
- Porzuciłby ego: Zamiast budować swoją wartość na tym, „co wie” i złościć się na mądrzejsze maszyny, Twórca-Eksplorator miałby wieczny umysł początkującego. Zadawałby pytania i bawił się koncepcjami.
- Byłby uziemiony w „tu i teraz”: Wiedziałby, że ostateczną wartością nie jest wygenerowanie tabelki w Excelu, ale przytulenie własnego dziecka, wspólny spacer z psem, czy wypicie ciepłej kawy o poranku.
Brzmi jak utopia? Być może! Ale najlepsze jest to, że to przewartościowanie ludzkiego systemu zaczyna się dziać na naszych oczach.
Zasada 20 procent: Jak zachować ludzką iskrę?
Jak przejść od teorii do praktyki? Tu z pomocą przychodzi ekspert od sztucznej inteligencji, Caelan Huntress, i jego genialna Zasada 20 procent.
Caelan twierdzi, że AI bez problemu wykona dzisiaj za nas pierwsze 80% każdego zadania. To ta powtarzalna, nudna baza. Sztuczka polega na tym, że to właśnie w ostatnich 20 procentach kryje się nasza ludzka ekspertyza, empatia, życiowy kontekst i humor.
Żeby udowodnić Wam i Waszym podopiecznym, jak to działa w praktyce, przygotowałam scenariusz prostej gry. To idealne ćwiczenie do szkoły i do domu!
🎮 GRA: Złota Łopatka Twórcy (Twoje 20%)
Cel gry: Zobaczyć na własne oczy przepaść między pierwszym pomysłem sztucznej inteligencji, a ostateczną wersją, której człowiek nadał kierunek swoją własną, ludzką łopatką!
Zasady gry (krok po kroku): Otwórzcie ulubionego chatbota (ChatGPT, Claude czy Copilot) i wykonajcie te 3 kroki.
KROK 1: Ślepy los (80% AI)
Wklejcie do czatu poniższe polecenie. Podmieńcie słowo [WYZWANIE] na Wasz własny problem.
Rozwiąż to zadanie: [WYZWANIE]. Ważne: podaj od razu gotowe rozwiązanie, nie zadawaj mi żadnych pytań.Bot wygeneruje odpowiedź. Prawdopodobnie będzie się Wam podobać, ale czy możemy ją nieco ulepszyć?
KROK 2: Przekazanie łopatki
Teraz czas pokazać maszynie, że brakuje jej Waszego życiowego kontekstu. Wpiszcie to polecenie:
Ok, a teraz zadaj mi 5 pytań, jedno po drugim. Chcę, żebyś lepiej zrozumiał mój kontekst, by móc ulepszyć to rozwiązanie. Czekaj na moją odpowiedź po każdym pytaniu.Odpowiedzcie na pytania bota. Zobaczcie, jak maszyna nagle zaczyna dopytywać o rzeczy, o których z początku nie miała pojęcia! Prawdopodobnie po 5 pytaniach, czatbot sam poda Wam ulepszoną ostateczną wersję rozwiązania. Jeśli nie, poproście go o to – to nasz krok 3. 👇
KROK 3: Twoja Ludzka Iskra (Pora na magię!)
Gdy odpowiecie na wszystkie 5 pytań, wydajcie ostateczne polecenie. Zmuście bota, by sam przyznał, jak wiele zmieniliście! Wklejcie to:
Wygeneruj teraz ostateczną wersję rozwiązania na podstawie moich odpowiedzi. A pod spodem dodaj osobną sekcję pod tytułem: "Twój ludzki wkład". Napisz w niej zwięźle i szczerze, co dokładnie poprawiło się w tym rozwiązaniu w porównaniu do pierwszej wersji (zanim zadałeś mi pytania). Chcę czarno na białym zobaczyć, jaką wartość dodaną wniósł mój osobisty kontekst i dlaczego bez niego to zadanie byłoby gorsze.Przykłady [WYZWAŃ] do gry dla każdego:
Dla Nauczyciela:
- [WYZWANIE]: Napisz scenariusz lekcji wychowawczej o emocjach na 45 minut.
- (W kroku 2 AI zapyta Was o to, w jakim wieku są dzieci, czy wolicie pracę w grupach, czy macie w klasie kogoś ze spektrum autyzmu i czy macie rzutnik! Nagle z nudnego planu robi się lekcja uszyta na miarę).
Dla Rodzica:
- [WYZWANIE]: Wymyśl zabawę w domu dla 8-latka, bo pada deszcz.
- (W kroku 2 AI zapyta, co macie akurat w lodówce, czy wolicie żeby było głośno czy cicho i czy dziecko woli rysować, czy budować z poduszek).
Dla Ucznia:
- [WYZWANIE]: Ułóż mi plan nauki do sprawdzianu z historii na temat II Wojny Światowej.
- (W kroku 2 AI zapyta ucznia, ile dni zostało do testu, o jakiej porze dnia jego mózg pracuje najlepiej i czy woli robić notatki wizualne, czy słuchać podcastów).
👇 Zobacz, jak zagrałam w to z AI! (Mój test wymyślania zabawy dla 8-latka na żywym organizmie)
JA: Rozwiąż to zadanie: Wymyśl zabawę w domu dla 8-latka, bo pada deszcz. Ważne: podaj od razu gotowe rozwiązanie, nie zadawaj mi żadnych pytań.
Pierwsza odpowiedź Gemini:
Tutaj nastąpiła seria pytań i odpowiedzi (…) A taką otrzymaliśmy końcową wersję zabawy:
Refleksja na koniec – moje 20% > czyli Krok 3:
Ostatnie słowo należy do człowieka
Gdy zobaczycie końcowy wynik tej gry (i przeczytacie podsumowanie, w którym maszyna chwali Wasz wkład!), zrozumiecie jedno: sztuczna inteligencja to najwspanialszy asystent na świecie, który zdejmie z Waszych barków ciężar planowania. Ale to Wy musicie tę lekcję poprowadzić. To Wy, uśmiechając się, dacie dziecku pudełko i taśmę klejącą do zabawy. I to Wy musicie usiąść z podręcznikiem z historii.
Pozwólmy maszynom robić ich zautomatyzowane 80 procent. Będziemy mieli dzięki temu mnóstwo czasu i przestrzeni, by być w 100 procentach obecnym w naszym ludzkim, pachnącym kawą, pełnym emocji świecie!
I co Wy na to, drodzy Twórcy-Eksploratorzy? Gotowi na testowanie i odkrywanie swoich 20%?
