Niedzielny poranek, kawa i rutynowe odrabianie angielskiego z synem w „workbooku online”. Syn rozwiązuje zadanie, wpisuje imię bohaterki. Zamiast angielskiego „Hannah” połyka jedną literkę na końcu i wpisuje nasze polskie „Hanna”. Klikamy przycisk check i bum. Ekran świeci na czerwono, system bezlitośnie wyrzuca błąd, a ćwiczenie trzeba zaczynać od nowa – tak, tak, uzupełniać wszystkie pola od nowa, pomimo, że cała reszta była poprawna. Zero elastyczności, zero domniemania dobrej intencji, zero kontekstu. Tylko zimny komunikat: „Spróbuj jeszcze raz!”, serio?
Dla kogoś, kto na co dzień pracuje ze sztuczną inteligencją, powrót do takich zero-jedynkowych programów edukacyjnych to jak przesiadka z pendolino na wóz drabiniasty. Gdyby po drugiej stronie tego ćwiczenia siedział model AI, zauważyłby literówkę, zaliczyłby sensowną odpowiedź i płynnie przeszedł do kolejnego etapu, dodając z uśmiechem: „Poszło wam super, pamiętajcie tylko o tym niemym h na końcu!”.
Ten drobny, poranny incydent uświadomił mi jedno: musimy raz na zawsze przestać opowiadać dzieciom bajki o tym, że sztuczna inteligencja to po prostu taki wielki, mądry kalkulator. (Sic! Sama tego czasem używam, by nie antropomorfizować zbytnio maszyny.) Kalkulator służy do liczenia, wypluwa wynik i milczy. Tymczasem współczesne systemy AI są budowane w zupełnie innym celu – ich fundamentem jest interakcja.
Generatywna sztuczna inteligencja to dzisiaj zaawansowany awatar, klasyczny NPC (Non-Player Character). Zatrzymajmy się na chwilę przy tym określeniu. Co to właściwie znaczy? W żargonie gier wideo NPC to „Postać Niezależna” – czyli każdy bohater w wirtualnym świecie, za którym nie stoi żaden żywy człowiek. To uśmiechnięty sprzedawca mikstur czy mądry przewodnik. Taki NPC nie ma własnego życia poza grą, nie bywa zmęczony, nie ma spadków nastroju i urażonej dumy. Jego jedynym sensem istnienia jest wejście w interakcję z Tobą (Graczem). Ma być maksymalnie pomocny i podtrzymywać z Tobą kontakt.
Dzisiejsze AI to właśnie Twój osobisty, cyfrowy NPC. Postać, której dodatkowo możesz samodzielnie napisać scenariusz. Wystarczy wrzucić do systemu krótką instrukcję: „Moja córka ma 14 lat, nienawidzi ułamków, uwielbia Minecrafta, a kiedy się frustruje, potraktuj to z dużym humorem”. I co robi AI? W ułamku sekundy przebiera się w idealnie skrojony kostium. Staje się najbardziej wyrozumiałym, cierpliwym i fascynującym korepetytorem na świecie, który tłumaczy matematykę na blokach złota i nigdy, przenigdy nie patrzy na zegarek.
I w tym miejscu dochodzimy do najbardziej niewygodnej, kontrowersyjnej prawdy, którą często podrzucają mi same dzieciaki. A jak wypadają w procesie edukacji nauczyciele z krwi i kości? Z perspektywy ucznia, większość dzisiejszych nauczycieli jest po prostu… smutna, zmęczona i mało interesująca. System, w którym funkcjonują, rzadko pozwala im uczyć przedmiotu z pasją, a zamiast tego zmusza do egzekwowania sztywnych reguł: 'to mój plac zabaw, moje zasady, a jak ci się nie podoba, to pała’. Oczywiście, w tym gąszczu są absolutne perełki – nauczyciele z powołania, którzy potrafią z uczniami rozmawiać. Ale systemowo wciąż królują dorośli w trybie obronnym, którzy pod natłokiem procedur zapomnieli, jak to jest być początkującym.
Sztuczna inteligencja bezlitośnie obnaża naszą szkolną pychę. Posiada jedną, potężną przewagę nad tradycyjnym systemem: absolutny brak ego. Jeśli powiesz czatbotowi prosto w twarz: „Tłumaczysz to beznadziejnie, nic nie rozumiem, pogubiłem się”, on natychmiast odpisze: „Przepraszam, to moja wina. Zróbmy krok w tył i spróbujmy zupełnie inaczej”. Jeśli uczeń powie to samo zmęczonemu, przepracowanemu nauczycielowi, prawdopodobnie skończy z uwagą za bezczelność i podważanie autorytetu.
Technologia, którą stworzyliśmy, okazuje się dziś dziwnie bardziej ludzka, elastyczna i wyrozumiała niż procedury napisane przez nas samych. Jesteśmy u progu rewolucji, w której to wirtualny NPC staje się dla młodego człowieka bezpieczniejszą przystanią do popełniania błędów niż żywy dorosły stojący pod tablicą. I to chyba lekcja, jaką musimy odrobić my – rodzice i edukatorzy – zanim znów zaczniemy narzekać na technologię.
