Gdy szkolne wypracowania zaczynają brzmieć podejrzanie, a uczniowie z uśmiechem tłumaczą się „robo-czą wersją”, to znak, że najwyższy czas wyciągnąć sztuczną inteligencję z edukacyjnego podziemia. Zamiast zamykać oczy i udawać, że czatbotów nie ma w uczniowskich domach, zaprośmy technologię do szkoły na naszych, bezpiecznych zasadach. Przygotowałam dla Was przykładowy, innowacyjny szablon Wewnątrzszkolnych Standardów AI do natychmiastowego wdrożenia. To dokument pisany ludzkim językiem – uczy etyki cyfrowego twórcy, gwarantuje równe szanse, chroni prywatność i twardo stawia granicę między asystentem a wyręczycielem. Pobierz darmowy wzór, wklej logo swojej szkoły, wprowadź poprawki, przedstaw radzie pedagogicznej i zróbcie wspólnie pewny krok w stronę edukacji przyszłości.
Ale zacznijmy od początku…
Ministerstwo Edukacji postawiło sprawę jasno, publikując oficjalne wytyczne na ten rok szkolny i wprost wymuszając na placówkach konkretne działania.
W dokumencie „Podstawowe kierunki realizacji polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2026/2027”, punkt 4. brzmi jednoznacznie:
„Promowanie higieny cyfrowej i aktywności off-line. Rozwijanie umiejętności bezpiecznego poruszania się w sieci i krytycznego myślenia, w tym odpowiedzialnego korzystania ze sztucznej inteligencji, a także korzystania z funkcjonalności i zasobów Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej.”
Jak wynika z raportu NASK („AI w szkole. Od algorytmu do relacji”) oraz naszych piaskownicowych doświadczeń, największym zagrożeniem nie jest sama technologia, lecz brak transparentności i zjawisko „odciążenia poznawczego”, gdy maszyna wyręcza ucznia z myślenia.
Zamiast czekać na odgórne rozporządzenia, szkoły powinny stworzyć Wewnątrzszkolne Standardy Korzystania ze Sztucznej Inteligencji (AI), by uporządkować wątpliwe kwestie i jasno określić zasady korzystania z AI w procesie edukacji: w szkole i w domu.
Dokument ten musi opierać się na zmianie paradygmatu: z oceniania samego wyniku na ocenianie procesu i autentyczności. Musimy uczyć dzieci, że jawne, mądre wykorzystanie AI to kompetencja przyszłości, a etykieta „cyfrowego twórcy” wymaga uczciwości i transparentności: „Ten pomysł wypracowałem z asystentem AI, a tu są moje własne wnioski”.
Wyzwanie na ten semestr? Wrzućcie temat Wewnątrzszkolnych Standardów Korzystania ze Sztucznej Inteligencji (AI) na agendę najbliższej rady pedagogicznej. Poniżej znajdziecie gotowy szkic dokumentu – pobierzcie go, dostosujcie do swoich realiów i pokażcie uczniom, że transparentność to waluta, która w Waszej szkole naprawdę się opłaca.
WEWNĄTRZSZKOLNE STANDARDY KORZYSTANIA ZE SZTUCZNEJ INTELIGENCJI (AI)
„Witamy AI w naszej szkole, ale własnej inteligencji nie puszczamy na przerwę.”
I. NASZA POSTAWA I MODEL ABSOLWENTA
- Nasza postawa (Odpowiedzialne korzystanie z AI): Zgodnie z wytycznymi MEN na rok szkolny 2026/2027, promujemy higienę cyfrową i uczymy odpowiedzialnego korzystania ze sztucznej inteligencji (AI). W ramach szkolnej edukacji uczeń poznaje: możliwości i ograniczenia AI, problem błędnych informacji, znaczenie weryfikowania odpowiedzi, kwestie autorstwa, zasady ochrony prywatności oraz odpowiedzialność za wykorzystanie narzędzi AI.
- Model Absolwenta (Etyka Cyfrowego Twórcy): Wychowujemy absolwenta, dla którego jawne i sprawne korzystanie ze sztucznej inteligencji to kluczowa kompetencja przyszłości. Kształtujemy etyczną postawę cyfrowego twórcy – uczymy, że mądre wspieranie się technologią jest pożądane, jednak zatajanie tego faktu i przypisywanie sobie pracy maszyny stanowi naruszenie zaufania.
- Docenianie procesu, a nie tylko wyniku: Zauważamy i oceniamy sam proces uczenia się – zadawanie pytań, popełnianie błędów, weryfikowanie źródeł i poszukiwanie rozwiązań (również przy asyście AI). Poprawny wynik końcowy to tylko jeden z aspektów sukcesu edukacyjnego. Uznajemy, że to właśnie za autentycznym procesem idzie prawdziwe zrozumienie i trwała, praktyczna wiedza.
II. SZKOLNY NARZĘDZIOWNIK AI (NASZ EKOSYSTEM CYFROWY)
Szkoła działa transparentnie i zdejmuje ze sztucznej inteligencji aurę tajemnicy. W naszym procesie dydaktycznym oficjalnie dopuszczamy i wykorzystujemy poniższe narzędzia wspierające:
- [Wpisz modele językowe / LLM wspierające pracę nauczycieli, np.: zamknięte środowisko Copilot, ChatGPT w wersji dla edukacji]
- [Wpisz edukacyjne aplikacje wspierane przez AI, np.: Canva AI do tworzenia grafik projektowych, Duolingo Max, wybrane boty edukacyjne]
- [Opcjonalnie: Inne zaawansowane technologie cyfrowe, np.: gogle VR z modułami edukacyjnymi]
- Zasoby i funkcjonalności Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej (ZPE).
III. ZASADY DLA UCZNIA (ETYKA CYFROWEGO TWÓRCY I BEZPIECZEŃSTWO DANYCH)
- AI jako cyfrowy asystent, a nie wyręczyciel: Sztuczna inteligencja nie zwalnia ucznia z samodzielnego myślenia i wysiłku intelektualnego. Traktujemy AI jako asystenta wspierającego proces nauki. Dozwolone jest wykorzystywanie narzędzi AI do m.in.: burzy mózgów, wstępnego researchu, przygotowania do debaty (jako sparingpartner), formatowania tabel, korekty językowej czy generowania obrazków do prezentacji. Nadużyciem jest natomiast: bezrefleksyjne „kopiuj-wklej”, generowanie całych esejów, wypracowań czy gotowych rozwiązań zadań i oddawanie ich jako własnych. Ukrywanie użycia AI traktujemy jak ściąganie, a jawne oznaczenie wykorzystania AI w pracy – jako nowoczesne podejście do nauki.
- Człowiek w procesie decyzyjnym (Fact-checking i odpowiedzialność): AI podpowiada, ale uczeń za to odpowiada. Niezależnie od użytej technologii, to uczeń jest autorem pracy i ponosi ostateczną odpowiedzialność za jej kształt, wnioski oraz ewentualne „halucynacje” (błędy) maszyny. Uczeń ma obowiązek pełnić rolę ostatecznego redaktora i weryfikować informacje w wiarygodnych źródłach, ze szczególnym uwzględnieniem Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej (ZPE). Bezkrytyczna wiara w wygenerowany tekst obciąża wyłącznie ucznia.
- Zero tolerancji dla deepfake’ów i cyberprzemocy: Sztuczna inteligencja nigdy nie może służyć do generowania fałszywych, prześmiewczych lub intymnych obrazów czy filmów innych uczniów i nauczycieli. Wykorzystanie AI do jakiejkolwiek formy cyberprzemocy skutkuje natychmiastowymi konsekwencjami dyscyplinarnymi.
- Prywatność i bezpieczeństwo danych (Zasada zmyślonych imion): Zabrania się wprowadzania do modeli językowych jakichkolwiek danych osobowych, informacji o członkach społeczności szkolnej czy prywatnych zdjęć. Rekomendujemy stosowanie pełnej anonimizacji (np. posługiwanie się zmyślonymi imionami) podczas pracy z narzędziami AI.
IV. TRANSPARENTNOŚĆ I RÓWNE SZANSE (GWARANCJE SZKOŁY)
- Zasada dobrowolności (AI to opcja, nie przymus): Korzystanie ze sztucznej inteligencji, zwłaszcza podczas samodzielnej pracy w domu, jest całkowicie opcjonalne. Szkoła nie zmusza do używania AI, dbając o równe szanse wszystkich uczniów, niezależnie od ich zaplecza technologicznego. Brak wykorzystania nowych technologii w pracy nigdy nie obniży oceny ucznia.
- Gwarancja braku kary za jawność: Z drugiej strony szkoła gwarantuje, że jawne, poprawnie oznaczone i zgodne z wytycznymi nauczyciela wykorzystanie AI również nie skutkuje obniżeniem oceny. Oceniany jest wkład własny ucznia, proces weryfikacji i obrona argumentów (zgodnie z wewnątrzszkolnymi standardami oceniania szkoły) – niezależnie od tego, czy uczeń użył tradycyjnych książek, czy asystenta AI.
- Podpisywanie źródeł: Jeśli uczeń zdecyduje się na użycie AI, ma obowiązek oznaczania tych treści (np. informacja w bibliografii lub podpis na slajdzie: „Koncepcja własna, grafiki wygenerowano za pomocą narzędzia X, tekst skonsultowano z AI”).
V. ELASTYCZNA FURTKA PROJEKTOWA
Nauczyciel ma prawo modyfikować zakres dozwolonego użycia AI. Jeśli projekt tego wymaga, jasno określa zasady w opisie zadania. Jeśli nauczyciel nie określił innych zasad, ucznia obowiązuje Domyślna Checklista AI (Załącznik nr 1).
VI. SZKOLNY KOORDYNATOR AI I ODPOWIEDZIALNOŚĆ RODZICÓW
- Szkolny Koordynator AI: Szkoła wyznacza konkretną osobę (Szkolnego Koordynatora AI) odpowiedzialną za edukację rady pedagogicznej, monitorowanie trendów technologicznych i bieżącą aktualizację Standardów. Wszelkie uwagi, pytania i wątpliwości dotyczące dopuszczalności użycia AI w zadaniach domowych lub projektach, uczniowie oraz rodzice powinni zgłaszać bezpośrednio do Koordynatora na dedykowany adres e-mail (np. ai@nazwaszkoly.pl). Pytania można kierować również do wychowawcy klasy, który przekaże je do merytorycznej konsultacji z Koordynatorem.
- Obecny Dorosły: Korzystanie z AI przez małoletnich poza szkołą (np. przy projektach domowych) wymaga merytorycznego wsparcia rodziców, którzy pełnią rolę pierwszego przewodnika i filtra weryfikacyjnego. Szkoła zobowiązuje się wspierać działania w edukacji rodziców, udostępniając rzetelne materiały z zakresu cyfrowego wychowania.
ZAŁĄCZNIK NR 1: DOMYŚLNA CHECKLISTA AI UCZNIA
Zanim oddasz pracę wspomaganą sztuczną inteligencją, upewnij się, że na wszystkie poniższe punkty możesz odpowiedzieć „TAK”.
- [ ] AI to asystent, nie autor: Użyłam/-em AI wyłącznie jako wsparcia, a główny tekst, wnioski i układ pracy są w 100% mojego autorstwa.
- [ ] Weryfikacja (Fact-checking): Nie uwierzyłam/-em AI na słowo. Sprawdziłam/-em kluczowe fakty w wiarygodnych źródłach.
- [ ] Pełna jawność: Uczciwie i precyzyjnie oznaczyłam/-em w pracy (np. w bibliografii lub na slajdach) elementy, które wygenerowała lub pomogła zredagować maszyna.
- [ ] Prywatność i bezpieczeństwo danych: Nie wpisałam/-em do narzędzi AI prawdziwych imion, nazwisk, haseł, ani nie wgrałam/-em żadnych zdjęć, nagrań głosowych czy filmów z udziałem moich rówieśników i nauczycieli.
- [ ] Szacunek i brak cyberprzemocy: Upewniłam/-em się, że żadna wygenerowana treść nie narusza godności, wizerunku ani praw autorskich innych osób (praca wolna od obraźliwych manipulacji i deepfake’ów).
- [ ] Zrozumienie: Przeczytałam/-em całą swoją pracę i potrafię samodzielnie obronić każdy zawarty w niej wniosek bez pomocy technologii.
Kliknij poniższy link – otworzy się bezpieczna strona z przyciskiem „Utwórz kopię”. Po jego kliknięciu, na Twoim prywatnym Dysku Google automatycznie zapisze się w pełni edytowalny dokument, do którego nikt inny nie ma wglądu.
Nie masz konta Google albo wolisz klasycznego Worda? Kliknij poniżej:
Mam ogromną nadzieję, że ten dokument stanie się dla Was – nauczycieli, dyrektorów i rodziców – impulsem do ważnej refleksji. Zdecydowanie warto podjąć tę dyskusję na forum szkoły już teraz, wyciągając sztuczną inteligencję z ukrycia i oswajając lęki, o których tak głośno mówi raport NASK.
Ale to, co widzicie wyżej, to dopiero początek! Jestem niezwykle ciekawa Waszego podejścia i tego, jak zaadaptujecie te zasady w swoich placówkach. Dlatego rzucam Wam wyzwanie: dyrektorów oraz świeżo upieczonych Szkolnych Koordynatorów AI gorąco zapraszam do podzielenia się własnymi, wypracowanymi dokumentami.
Podeślijcie swoje gotowe Wewnątrzszkolne Standardy na mój adres: kasia@piaskownica.ai (dodając krótką zgodę na ich udostępnienie). Z największą przyjemnością opublikuję pierwsze takie innowacyjne regulaminy na blogu jako wzór i inspirację dla całej edukacyjnej Polski. To będzie nie tylko świetna baza wiedzy, ale przede wszystkim wspaniałe świadectwo innowacyjności Waszej szkoły.
Czekam na Wasze wiadomości i trzymam kciuki za owocne rady pedagogiczne!
